Eski İzmir'de Adliye Kurumu

ESKİ İZMİR'DE ADLİYE KURUMU

 Mehmet Emin Elmacı

Bu yazıdaki bilgiler 1949 tarihinde kaleme alınmış olup, Yrd. Doç. Dr. Mehmet Emin Elmacı'nın derleme-düzenlemesiyle ortaya çıkmıştır.

 İzmir eski adliye binası - İzmir Adalet Sarayı

4 Aralık 2015, Cuma

İzmir'de son yüzyıllık adliye tarihinde bir çok tanınmış simalar, celadet sahibi adliyeciler ve mütefekkirler rol oynamışlardır. İzmir'de feyiz aldıktan sonra İstanbul'a göç ederek orada isimlerini işittirmiş ve başarı göstermiş simalar da çoktur.

1881 yılında İzmir vilayeti istinaf mahkemesi reisi Baha Bey, savcı Mihail Efendi idi. İstinaf hukuk kısmı üyeleri Refik Bey, Hacı Mehmet Efendi, Yorgaki Efendi, İstefan Efendi ve Mülazım Mehmet Efendi, istinaf ceza kısmı üyeleri ise Rıfat Bey, Tevfik Bey, Anastas Efendi, Mordo Efendi, Mülazım Artin Efendi idi. Mordo Efendi Paris hukukundan mezundu.

Aynı tarihte İzmir bidayet mahkemesi reisi Suat Bey, ceza dairesi reisi Mehmet Efendi, icra memuru Mustafa Efendi bulunuyordu. Ticaret mahkemesi reisi Abdülhalim Bey, ikinci reisi Kantar Ağasızade Mehmet Tevfik Efendi idi. Kantar Ağası Mehmet Tevfik efendinin gayet sert ve o nispette nükteci bir zat olduğu, duruşma sırasında dahi nükteleri ile şöhret olduğu anlaşılmaktadır.

Bu tarihte İzmir'de 41 avukat vardı. Bunlar üç sınıfa ayrılmışlardı. Birinci sınıf dava vekilleri arasında Ruhi Bey, Sait Ziver Bey, Halit Efendi, Giritli Kamil Efendi, İsmail Lütfü Efendi, Kadızade Rıfat Bey, Osman Nuri Efendi, Karabet İstepanyan Efendi, M. Jean Baptist en çok tutulan ve beğenilen avukatlardı. Avukatlar arasında meslek tesanüdü meşhurdu. Akşamları Kordon'daki kulüplerde toplanarak eğlenirlerdi. Varlıksız kimselerin davalarını ücret almadan takip ederlerdi. Bu tarihte dava vekilliğinin önemi anlaşılmış olmamakla beraber, avukatlar adliyenin içinde büyük hizmetler ifa ederlerdi. Yakalanan zorbaların ve eşkıyaların müdafaasını dava vekilleri üzerlerine almak istemezlerdi. Yalnız Kadızade Rıfat Bey bu gibilerin adli müzaherete daha çok ihtiyaçları bulunduğunu teemmül ve beyan ederek bu gibi davaları da reddetmezdi. Kadızade müşteriden, kendisi çıkarıp ücret ödemedikçe para istemezdi.

1890 yılında istinaf hukuk reisi Mehmet Emin Efendi, ceza reisi İsmet Bey idi. Ticaret mahkemesi reisi Saffet Bey, müstantik Hafız Hakkı Efendi, hapisane müfettişi Abdülkadir Efendi, icra memuru Akif Bey idi. Bidayet hukuk reisi Mahmut Esat Efendi, bidayet ceza reisi Ömer Lütfi Bey, istinaf savcısı Diran Efendi idi.

Bu tarihte İzmir'deki şahadetnameli avukatlar şunlardı: Ruhi Bey, Tevfik Nevzat, Hafız Nuri Efendi, Hasan Bey, Şerifzade Hakkı, Ali Bey, Vasıf Efendi, Osman Nuri Bey, Bağdadi İsmail Hakkı Efendi, Mustafa Şükrü, Maksut Bogosyan, Harunyan Artin, Çorçi Bobli, Yanyalı Halit, Hafız Rıfat, Ogüst Jape ve Bardisbanyan Vahan Bey ve Efendiler.

1914 yılında İzmir istinaf savcısı Hüsnü Bey, muavini Nuri Bey, ticaret mahkemesi reisi Kirkor Bey, bidayet reisi Halil Bey, katib-i adil Ferah Bey idi. Aynı sene İzmir'de dava vekilliği yapan zevat arasında çok değerli simalar bulunurdu. Dava vekilleri listesi aşağıdadır.

İsmail Sıtkı, Bekir Behlül, Emin Süreyya, İbrahim Etem, İsmail Salih, Ahmet Süreyya, Gad Franko, Selim,Vahap, Corci Bobli, Rıfat Kağıtçı, Nusret Hilmi, İbrahim Refik, Gabriyel Kalef, Amato, Emin Zeki, Sokrat, Toma, Alber Tarika, Hüseyin Nesimi, Eseyanef, Pertev Bey, Mihail Karaçonas, Panayot Karaçonas, Artin Baharyan, Liyaho Arditi, M. Erik Vitel, İzidor Odif, İrakli, Damoster, Diran Aşinayan, İsmail Sıtkı Bey çok değerli birer adliyeci idiler. Daha evvel Aydın mebusluğunda bulunan İsmail Sıtkı Bey bilahare adliye nazırı olmuştur. M. Erik Vitel ise dava vekilliği yapmakla beraber Times gazetesinin İzmir muhabirliğini de ifa ediyordu.

CUMHURİYET DEVRİNDE ADLİYE

Cumhuriyet devrinde İzmir adliyesi, Türkiye'de adliyenin geçirdiği tekamül safhalarına muvazi olarak bir çok değişmelere ve yeniliklere sahne olmuştur. Adliyemizin son 26 yıllık hayatında adı geçen değerli simalar arasında Mahmut Esat Bozkurt, Ekmel Bey, Hasan Safiyettin Bey, Haydar Naki Bey, asliye ceza reisi Ramazan Bey, savcı Hidayet Bey, savcı Asım Bey, baro reislerinden avukat Münir Birsel, Nuri Fettah Esen, avukat İbrahim Ethem Postacıoğlu, avukat Bedri Bey, avukat Nahit Özeren, avukat Bahaettin Nasuh Yörük, Ali Rıza Türel, şimdiki başsavcı Hamdi Öner, savcı başyardımcısı Celal Narol, savcı yardımcısı Kemal Berkarda, şimdiki ağır ceza reisi Muhlis Tümay, ağır ceza üyesi Sıtkı Yusufoğlu İzmir adliyesinde büyük hizmetleri geçmiş şahsiyetlerdir.

Başsavcı Asım Bey asabi fakat anlayışlı bir adliyeci idi. Hidayet Bey'in Menemen divan-ı harbi zamanında, yardımcısı Fuat Bey'le birlikte büyük hizmetleri geçmiş ve bu harp divanına tevdi olunan sanıkların adalet cihazımıza yakışan bir tarzda muhakeme edilmelerini mümkün kılmıştır. İzmir adliyesinde cereyan eden önemli davalardan Rıhtım şirketinin tasfiyesi ile neticelenen İv Gifre davası gayet enteresan safhalarla doludur. Urla'da çok elim şartlar altında öldürülen hakim İhsan Ziya Bey davası, sanığın beraatı ile neticelenen ve müdafaası Mahmut Esat Bozkurt tarafından ifa olunan Kuşadasılı Müşerref davası, 14 kişinin öldürülmesiyle neticelenen ve İzmir adliyesinde karara bağlanan Çeşme cinayeti davası, İzmir ticaret mahkemesinde cereyan eden muhtelif davalar hatırda kalanlardır.

Avukat Münir Birsel'in İzmir'de geçen avukatlık hayatı tertemizdir. Aynı şekilde Nuri Fettah Esen de çeyrek asrı tecavüz eden zamandan beri İzmir barosunda ve adliyesinde dürüst ve ilmi çalışmaları ile adını ebedileştirmiştir. Avukat Bahattin Nasuh Yörük bir müddet adliye vekilliği yapan avukat Refik İnce, Kamil Süreyya Emin Değirmen de İzmir adliyesinin değerli avukatları olarak tanınmışlardır.


Yorumlar - Yorum Yaz