İzmir'de İlk Sinema

İZMİR'DE İLK SİNEMA
Pathe Sineması
6 Mart 2020 Cuma

İzmir'e ilk sinema gösterimi 1896 yılında Frenk Mahallesi'nde bulunan (Kıbrıs Şehitleri Caddesi civarı) Apollo Salonu'nda olmuş, her gün saat 17:00'den 18:00'e kadar gösterim yapılmıştır.

22 Aralık 1895 yılında Lumier kardeşler Paris Grand Cafe'deki gösterimlerinden 1 yıl 3 ay gibi kısa bir süre sonra İzmir'de de gösterim yapmışlardır.

İzmir'in ilk sineması Pathe Sineması'dır, 1909 yılında Pathe Freses Sinematografhanesi adı ile açılmıştır.

1924-1950 yıllarında İzmir sinemaları şunlardır:

İsim - Semt - Sahip - Kapasite

Halk Sineması - Göztepe - ? - 500
Milli Sinema - Beyler Sokağı - Milli Kütüphane Heyeti - 400
Büyük Türk Sineması - Irgat Pazarı - Sait Bey - 800
Lale Sineması - Keçeciler - Tevfik Cemil kardeşler - 800
Asansör Sineması - Karataş - Mehmet Efendi ve Buhuraki - 300
Kışla Sineması - Bahribaba - Ziya Bey ve şürekası - 800
Ferah Sineması - Karşıyaka - Uşakizade Muammer Lütfi Bey - 400
Merkez Sineması - Kokaryalı - Hocazadeler - 400
İzmir Açık Hava Sineması - Karataş - Rahmi Bey ve şürekası - 400
Şark Yıldızı Sineması - Buca - Faik Bey - 300
Bornova Sineması - Bornova - Mösyö Karlu - 350
Palas Sineması - Kordon - Sait Bey ve Mösyö Piyer - 750
Yıldız Sineması - Tepecik - Ahmet Hamdi Bey - 400
Ankara Sineması - İkiçeşmelik - Sami Bey ve şürekası - 600
Eşref Paşa Sineması - Eşrefpaşa - Mehmet Efendi ve Buhuraki - 400
Yıldız Sineması - Karataş - Türk Ocağı - 250
Sakarya - Kordon - Julyan Ailesi - 550

Yukarıdaki 17 eski İzmir sinemasından Milli Sinema ve İzmir Sineması bina olarak hâlen ayaktadır, üstelik İzmir Sineması hâlâ faaldir.


Bu kadar çok sinema salonuna sahip bir şehir elbette film dağıtım şirketlerine ihtiyaç duyacaktır. İşte o dönemdeki film acenteleri:

Milli Sinema Film İdaresi - Kordon
Gumon İstanbul Acentesi İzmir Şubesi - Sakarya Sineması, Kordon
Palas Film İdaresi - Kordon Palas Sineması
Sait Bey - Kara Osman Şubesi - Kordon
Film - İzmir Şubesi - Beyler Sokağı

Bu acentelerin yanı sıra dönemin piyasa kurtları olan komisyoncu Yahudi sarraflar Suriye gibi birçok ülkeden kaçak filmler getirip ilk korsan yayıncılığı başlatmışlardır.

Elhamra Sineması

1960 yılından sonra İzmir'deki sinema salonlarının sayısı çok arttı. İzmir'in tanınmış ailelerinin ve gelir seviyesi yüksek vatandaşların en çok tercih ettikleri sinema Elhamra Sineması idi. İzmirliler arasında bu sinema salonuna film izlemeye gitmek adete bir ayrıcalık olarak adlandırılıyordu. Hatta öyle ki insanlar Elhamra Sineması'na gelirken giyimlerine özen gösterdikleri ve en şık kıyafetlerini giydiklerini anlatır eskiler.

2006 metrekarelik bir alana oturtulmuş, projesi Sermet ve Galip Beylere ait görkemli iç ve dış mimariye sahip olan Elhamra Sineması, günümüzün sinemaları ile yarışacak hatta ezip geçecek durumdadır. Büyük bir dinlenme salonuna sahip olan sinema, kışın merkezî ısıtma ile ısıtılırken, yaz aylarında aspiratör ve vantilatörler yardımı ile soğutulurdu. Günümüzde hiçbir sinema salonunda görülemeyecek bir özelliği de özel loca, balkon ve benyuvarları olmasıdır. Elhamra Sineması 100 kişilik özel bölüm, 200 kişilik balkon, 450 kişilik parter bölümlere sahiptir. Toplamda 840 kişilik olan salon son derece lüks ve zevk ile döşenmiştir. Koltukları kadife kumaştan ve Fransız Thonet firmasından özel yapım ile satın alınan salon, 1960 yılında altın çağını yaşadı birçok tiyatro topluluğuna, müzikhollere, konserlere opera ve yabancı sanatçıların konserlerine ev sahipliği yaptı.

Şükran Yücel "Yitik Zamanın Peşinde: Karantina" adlı eserinde Elhamra Sineması için şunları yazar: “En çok gittiğimiz sinema Konak’taki Elhamra Sineması idi. Her cuma suareye giderdik. Elhamra’da en yeni yabancı filmler oynardı. En çok izlenen filmler Ben-Hur gibi bol Oscarlı, On Emir gibi tarihi ve Kleopatra gibi bol tanıtımlı Amerikan filmleriydi. Ama aynı zamanda Alain Delon’un, Jean Gabin’in, Jeanne Moreau’nun, Monica Vitti’nin, Mireille Darc’ın, Sophia Loren’in, Marcello Mastroianni’nin oynadığı Fransız ve İtalyan filmleri de sık gösterilirdi. Elhamra’nın çok şık bir izleyici kitlesi vardı. Sinema için özel olarak en yeni giysilerimizi giyerdik. Perşembe’den gider, cuma akşamı için hep aynı sıranın başından bilet alırdık. Normal sıra numaralarından farklı olan sinemanın numaralandırma planını ezberlemiştik. Hemen herkes her hafta, aynı sırada, aynı koltukta otururdu.”

Elhamra Sineması
Altmışlı yıllarda Elhamra Sineması

Tayyare Sineması

1920'de açılan Tayyare Sineması İzmir’in hatta Türkiye’nin en iyi sinemaları arasında yer alıyordu. Alsancak ve civar muhitlerine hitap eden bir sinemaydı. Genellikle azınlıklar tarafından tercih edilen bir sinema oldu.

Toplamda 550 kişilik seyirci kapasitesi olan salon yazları fan ve vantilatör, kışları ise kalorifer sistemi ile ısıtılırdı. Sahne ve akustik açısından iyi düzenlenmiş olan salon, Türkiye’nin örnek salonlarından birisiydi. 1960’larda sinema sektörünü vuran kriz Tayyare Sineması'nı da etkiledi ve 1968 yılında kapandı.

Tayyare Sineması
1933 yılında Tayyare Sineması

Yeni Sinema

1930 yılında 1250 koltuk ile açılmıştı. Açıldığında İzmir’in en büyük sinemasıydı. Yeni Sinema’nın açılmasıyla birlikte tiyatro toplulukları bu salonda sahne almaya, sergiler bu salonda düzenlenmeye başlandı. İzmir Devlet Tiyatrosu Konak Sahnesi yerini Yeni Sinema’nın sahnesine bırakmıştı. 1950 yılına kadar aktif olarak faaliyet gösteren sinema, zamanla eskidi, makinaları yıprandı. Üstelik civarda 4 yeni sinemanın daha açılması Yeni Sinema’yı gözden düşürdü. Bunun üzerine 1956 yılında yurt dışından 16.000 liraya sinema perdesi getirtilerek, Yeni Sinema baştan sona yenilendi. Sunnyscreen Panoramik Sinemaskop, fosforlu gümüş renginde, İzmir’de bir benzeri daha olmayan perdeydi. Tadilattan sonra sinemaseverlere kapılarını yeniden açan Yeni Sinema, 20 yıl boyunca aralıksız gösterime devam etti. En parlak dönemini 1960’lı yılların ortalarında yaşadı. Ancak 1960’lı yılların ikinci yarısından itibaren açık hava sinemalarının açılmasıyla birlikte şöhreti azalmaya başladı ve 1960’lı yılların sonlarında zarar ederek kapanma aşamasına geldi.

Yeni Sinema
1973 yılında Yeni Sinema

Diğer Sinemalar

Albayrak, Atlas, Büyük, Ferah, Hatay, İkbal, İmren, İnci, Konak, Köşk, Kulüp, Lale, Melek, Saray, Sema, Ses, Site, Şan, Şenocak, Tan, Ülkü, Yıldız

1969 yılında İzmir sinemalarında oynayan sezon filmleri

  • Albayrak Sineması: 1. Erol Büyükburç / Berduş 2. Cüneyt Arkın / Malkoçoğlu
  • Büyük Sinema: 1. Ayhan Işık / Sabah Olmasın 2. Tamer Yiğit / Sazlı Damın Kahpesi
  • Efes Sineması: Rod Taylor / Kara Güneş
  • Elhamra Sineması: Yul Brynner - Tony Curtis / Taras Bulba
  • Elif Sineması: Charles Bronson / 12 Kahraman Haydut
  • Hatay Sineması: Erol Büyükburç / Berduş
  • İmren Sineması: 1. Erol Büyükburç / Berduş 2. Ekrem Bora / Arkadaşımın Aşkı
  • İzmir Sineması: Jerry Lewis / Jerry Gider Tersine
  • Konak Sineması: Hayley Mills / Asi Ruhlar
  • Köşk Sineması: Cüneyt Arkın / Malkoçoğlu
  • Kulüp Sineması: 1. Henry Fonda / Dedektif Madigan 2. Rod Taylor / Kara Güneş
  • Lale Sineması: 1. Ayhan Işık / Sabah Olmasın 2. Tamer Yiğit / Sazlı Damın Kahpesi
  • Saray Sineması: 1. Cüneyt Arkın / Malkoçoğlu 2. Yıldız Tezcan / Tatlı Sevgilim
  • Sema Sineması: Henry Fonda / Dedektif Madigan
  • Ses Sineması: Erol Büyükburç / Berduş
  • Site Sineması: Erol Büyükburç / Berduş
  • Şan Sineması: Rod Taylor / Kara Güneş
  • Şenocak Sineması: 1. Cüneyt Arkın / Malkoçoğlu 2. Yıldız Tezcan / Tatlı Sevgilim
  • Ülkü Sineması: 1. Yul Brynner - Tony Curtis / Taras Bulba 2. Jerry Lewis / Jerry Gider Tersine
  • Yıldız Sineması: Charles Bronson / 12 Kahraman Haydut

Yorumlar - Yorum Yaz