Tamaşalık Yokuşu ve Tamaşalık

TAMAŞALIK YOKUŞU VE TAMAŞALIK
Osman Koçanoğulları
Dr. Osman KOÇANOĞULLARI
14 Mart 2017

Altınpark'taki Tamaşalık Yokuşu
Altınpark'taki Tamaşalık Yokuşu

Basmane'de yaşamış olanların eskilerde çok kullandıkları sözcüklerden biridir Tamaşalık. Ben tarihçi, şehircilik uzmanı ya da şehir tarihi ve doğal güzellikleri ile ilgili alanlarda çalışan biri değilim. Bu nedenle sizlere bu konularda kesin bilgiler veremem. Ben sadece çocukluk anılarımı ve gözlemlerimi yazıyorum.

Bu bölge ile ilgili çok çalışma var. Bunlardan bir tanesinin ismini yazmak yararlı olur düşüncesindeyim. Orhan Beşikçi bey tarafından yazılmış olan Antik Tiyatro ve Fil Mezarlığı isimli yazıdır.

Temaşalık neresidir? Kadifekale'nin kuzeye yani Yamanlar Dağı'na bakan ve İzmir'in tüm manzarasının izlenebildiği alan olarak tarif edilebilir. Bu bölgede aslında iki yer vardır.
Bunlardan birincisi, günümüzdeki antik tiyatro kazılarının yapıldığı, istimlak yapılan, günümüzde Kadifekale'ye uzaktan baktığımızda görülen ağaçlıklı alanın altıdır (beyaz çizgili alan). Burasının adının Dana Meydanı olduğunu son zamanlarda öğrendim. Bu kelimeyi çocukluğumda ve gençlik dönemlerinde hiç duymadım. Bu da herhalde benim eksikliğim.
İkinc.isi ise bu alanın hemen üstünde ve ağaçlıklı alanın üstünde bulunan, Kadifekale kale duvarlarının önünde yer alan bölümdür. (kırmızı çizgili alan)

Tamaşalık

Çocukluğumda, söz ettiğim ikinci alanda hiçbir bina yoktu, birinci alanda ise tek tük binalar vardı.

Her iki alan, eskiler tarafından Tamaşalık (Temaşalık) olarak tanımlanırdı. Özelliği ve güzelliği, buradan tüm İzmir'in olağanüstü görünümüdür. Eskiler buraya, hem İzmir'i seyretmek hem de piknik yapmak amacı ile gelirdi. Ben piknik yapıldığına hiç denk gelmedim ama, İzmir'i seyredenleri epey görmüşlüğüm vardır.

Oraya 1959-1962 arasında çok çıktım. Ortaokula başladıktan bir müddet sonra oraya hiç çıkmadım. Bu nedenle benim anlatacaklarım bu yıllar arasını kapsıyor.

Tamaşalık'tan hatırladığım, İzmir'i her iki alandan da seyrederdim. Her iki alanın da ön kısımları uçurum ya da yar olarak adlandırılabilecek yapı ile sonlanırdı. Seyrederken, arka tarafımda o uçurum gibi olan bölgenin dik duvarı ve önümde de uçurum gelirdi. Söz ettiğim bu alan günümüzde Dana Meydanı olarak bilinen yerdir. (beyaz çizgili alan)

Buralardan İzmir muhteşem görünürdü. Aşağıda, Fuar'ın ağaçlı görüntüsü, Agora'nın o zamanki durumu seçilirdi. Bu yerlerin neler olduğunu, bir gün benim ile oraya çıkan benden 6-7 yaş büyük ağabeyim göstermişti. Ama en güzeli Bayraklı'daki (Turan) petrol tankları idi. Kış aylarında hava çok berrak olduğunda çok daha net olarak görülürdü. Seyir faslını bitirince, deniz tarafına doğru patika gibi yoldan geçer, sonra yukarı tırmanarak Kale'nin eteklerine varırdım. O zamanlarda orada cami (iki minareli) yoktu. Galiba oraya gittiğim zamanların sonuna doğru yapılmıştı. Kale'nin eteklerinden de İzmir'i seyrederim. Uçurum gibi olan yeri görünce de çok korkardım.

İkinci alanda yani günümüzde tiyatro kazılarının yapıldığı ve Dana Meydanı olarak bilinen bu alanda çok az ev vardı. Buralarda Afro-Türklerin yaşadığını son zamanlarda öğrendim. Etrafta görür mü idim, hatırlayamıyorum. Ancak, o insanlardan iki aileyi tanıdım. Bir tanesi Şeyh Bedri Efendi'nin Fettah Sokak'ta bulunan türbesinin bakıcısı Arap Fatma Hanım, diğeri de daha ileriki yıllarda bu sokağa taşınan ve annesi ve bir kız kardeşi ile birlikte yaşayan Makbule Hanım'dır. Onlar ile ilgili epey anım var. Zaman zaman sokakta görürdüm. Annemi ziyarete de gelirlerdi.

Tamaşalık

Bu gezmelerim, ailemde endişe yaratırdı ve epey de azar işitirdim. Çocukluk bu herhalde.

Tamaşalık adı, ya burada eskilerde Afro-Türkler tarafından kutlanan dana bayramının bir gösteri özelliği olması nedeni ile temaşadan kaynaklanmıştır, ya da buradan İzmir görünümü nedeni ile temaşalık adını almıştır.

Buraya birçok yerden, örneğin Agora'nın üstlerinden de çıkılır ama bilinen yol Altınpark'ın yanından çıkılan yoldur. Bu yolun adı Tamaşalık Yokuşu'dur. Hem buraya çıkışlarımda hem de inişlerimde her iki yolu da kullanırdım.

Başlangıç noktam her zaman Altınpark girişindeki Yeni Altınpark Eczanesi'nin yanıdır. Burası Tamaşalık Yokuşu'dur. Bu yokuşa neden bu adın verildiğini 7-8 yaşımda iken öğrenmiştim. Bu yol, İzmir'in en güzel seyir yeri olan Tamaşalık'a çıkıyordu. Çocukluğumda ve daha önceki yıllarda, Basmane çevresinde oturan ailelerin de oraya, o yolu kullanarak çıktıklarını görmedim ve duymadım. O yıllarda, o bölge yaşayanlarının dünyaya bakış açıları nedeni ile olduğunu zannediyorum. Benim zamanımda, ailemden ve çevremden bildiğim ve duyduğum kadarı ile daha önceki dönemlerde de sadece benim gibi meraklı çocukların ve gençlerin çıktığı bir yer.

Bu yokuşu çıkmaya başlayınca, mihenk taşım bir cami idi. Galiba Abdullah Efendi Camisi idi. Orayı geçtikten sonra daracık sokakları geçerek o alana varırdım.

Yorumlar - Yorum Yaz