İzmir Belediyesi'nin Kuruluşu

İZMİR BELEDİYESİ'NİN KURULUŞU
İzmir Belediyesi eski binası

23 Şubat 2018, Cuma

Osmanlı İmparatorluğu’nda yerel yönetimlerin doğuşu 19'uncu asrın ikinci yarısından sonra gerçekleşmiştir. Tanzimat ve Meşrutiyet reformlarının sınırlarını çizmiş olduğu Osmanlı modernleşmesi ve bu modernleşme projesinin yerel yönetimlerdeki en önemli adımlarından birisi olan belediye örgütlenmeleri öncelikli olarak İstanbul, İzmir, Selanik gibi liman şehirlerinde ortaya çıkmıştır. Bu şehirlerin imparatorluğun önemli birer ticaret merkezi olmalarının yanı sıra, içlerinde barındırdıkları çok kültürlü sosyal doku belediye örgütlenmelerinin ilk olarak buralarda filizlenmesine vesile olmuştur.

1877 tarihli Vilayetler Belediye Kanunu, Osmanlı devletinde belediyecilikle ilgili ilk hukuki düzenleme olmasına rağmen, belediye örgütlenmelerinin tarihi 19'uncu asrın ikinci yarısına kadar götürülebilir. Batı Avrupa'daki Sanayi Devrimi sonrasında genişleyen Avrupaî iktisadi yayılım İzmir, Selanik ve İstanbul gibi liman şehirlerini Batı'ya açık bir pazar haline dönüştürmekle kalmamış, aynı zamanda bu şehirlerde ulaşımdan haberleşmeye kadar altyapı hizmetlerinin de devreye girmesine neden olmuştur. Osmanlı limanlarında ticaret yapan yabancılar, Osmanlı şehirlerinin altyapı yetersizliğini sürekli gündeme getiriyorlardı. Nitekim İstanbul’dan sonra İzmir’de de bir belediye oluşturulması yolunda ilk girişimler yabancı tüccarlar, işadamları, konsolosluklar ve Levanten aile şirketleri tarafından yapılmıştır.

İstanbul’da bulunan Başbakanlık Osmanlı Arşivi’ndeki bir belgede, 25 Kasım 1867’de İzmir’de bir belediye dairesi kurulmasına izin verildiği anlaşılmaktadır. Söz konusu belgede yabancı tüccar ve sermaye sahiplerinin de belediye meclisinde temsil edilmeleri gerektiği konusunda bir maddeye de yer verilmiştir. Bu gelişmeler ışığında İzmir’de belediyenin resmen kuruluşu 25 Kasım 1867 tarihinden itibaren başlamış, 1868 yılında gerekli düzenlemelerin yapılmasıyla İzmir Belediyesi çalışmalarına başlamıştır. Nitekim 31 Aralık 1867 tarihli Ruzname-i Ceride-i Havadis adlı gazetede bu gelişme şu satırlarla haber edilmiştir: "Belediye dairesinin kurulmasının gözle görülür faydaları olduğunun herkesçe kabul edilmiş olmasından dolayı İzmir’de de böyle bir dairenin kurulmasına dair padişahın izin verdiğini haber aldık."

İzmir'de belediye teşkilatı kurulmasına dair Osmanlı belgesi

İstanbul’da Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk belediye örgütlenmesi olarak kurulan ve Paris Belediyesi örnek alınarak oluşturulan Altıncı Daire-i Belediye’den sonra İzmir’de ticaret yapan Levanten aile şirketleri ve çok sayıda konsolosluk İzmir’de de İstanbul’dakine benzer bir belediye dairesinin kurulması gerektiği konusunda taleplerini 1860’ların başından itibaren dillendirmeye başlamışlardır. Bu gelişmeler ışığında başta da belirtildiği gibi İzmir Belediyesi’nin İstanbul’daki Altıncı Daire-i Belediye’den sonra 1867 yılı 25 Kasım’ında kuruluş çalışmalarına başlamış ve 1868 yılından itibaren resmen çalışmalarına başlamıştır.

İzmir’in 140 yıllık yerel yönetim geleneği içinde hizmetleriyle bu kentin çağdaş ve modern bir kent olarak gelişmesine öncülük etmiş çok önemli belediye başkanları vardır. Denilebilir ki, bazı belediye başkanları kurumsal olarak belediyenin de önüne geçerek İzmir tarihi içinde önemli bir yer teşkil etmişlerdir. 1868’lerden Cumhuriyet dönemine kadar uzanan gelişmelerde İzmir belediyesinde görev yapan belediye başkanları gerçekleştirmiş oldukları altyapı hizmetleriyle İzmir’i modern bir şehir havasına sokmuşlardır. Hüseyin Rıfat’ın Ticaret Rehberi’nde İzmir’in ilk belediye başkanı olarak Süleyman Bey isminde birinin zikredildiği bilinmektedir. Ama bilinen ilk belediye başkanı, 1875’te belediye reisi olan Yenişehirlizade Ahmet Efendi’dir.
İzmir'in ilk belediye başkanı Yenişehirlizade Ahmet Efendi


Yorumlar - Yorum Yaz