Bornova'daki Rum Kiliseleri

YİRMİNCİ YÜZYIL BAŞINDA BORNOVA'DAKİ RUM KİLİSELERİ
Evren Ünlü

Evren ÜNLÜ

29 Kasım 2011, Salı

Bornova'da bir Rum kilisesi kapısı

 

Panaya (Meryem Ana) Kilisesi

Şimdiki Bornova Meydanı'nda bulunan Kars Halil Atilla İlköğretim Okulu'nun ve yan tarafındaki parkın bulunduğu alanda eskiden yer alan Panagia Kilisesi, 1772 yılında Bornova’nın Rum halkı tarafından toplanan paralarla mimar Cortazzi'ye yaptırılmıştır. 1839-1840 yılları arasında Prasakakis, Kanas, Mavrogordato, Hacı Tourasi, Hacı Gianakou isimli varlıklı Rumların yardımıyla aynı yere daha büyük bir kilise yapılmıştır. Kilisenin muhteşem bir çan kulesi ve girişi vardır. Çan kulesi 1883 yılında Theodoro Mantzouranis tarafından ünlü mimar Rocco Vitali’ye yaptırılmıştır. 25 metre uzunluğundaki kırmızı taştan inşa edilen 7 çanlı bu yapı Bornova’nın en yüksek binası idi. O zamanki Bornovalı Rumlar bu kilise ile gurur duyuyordu. 15 Ağustos tarihlerinde Meryem Ana Yortusu bu kilisede gösterişli olarak kutlanıyordu. Kilisenin yanında bir de Rum erkek ilkokulu (Kars Halil Atilla İlköğretim Okulu'nun yerinde) bulunuyordu. İçinde birçok tarihi ikona bulunan kilisede, en değerlisi Aziz Yahya İkonası idi. 1922 yılında yıkılan kiliseden geriye sadece birkaç resim kalmıştır. (Hadi İzmir'in merkezindeki sanat abidesi niteliğindeki kiliselerin yıkılma nedeni 1922'deki İzmir yangınıydı, peki bu muhteşem kilisenin yıkılma nedeni neydi?)

Bornova Musevi Mezarlığı ve Panaya Kilisesi Çan Kulesi
Bornova'daki Musevi Mezarlığı ve ilerisinde Panaya Kilisesi'nin çan kulesi
(Sağdaki yapı Anglikan (İngiliz) Mezarlığı'nın köşesidir.)

Bornova'daki Panaya Kilisesi'nin çan kulesi
Panaya Kilisesi'nin çan kulesi

Hagiaos Triada (Teslis, Kutsal Üçleme) Kilisesi

1864 yılında mimar Xenofontos Latri tarafından yapılmıştır. Küçük ve şık bir kilise olup, Bornova Rum Mezarlığı içinde bulunuyordu. (Paterson Köşkü'nün batısı, daha sonra Bornova Mezarlığı olarak kullanılan, şimdiki stadyum ve civarı) 1922’de yıkılıp, bulunduğu yerde Paterson Köşkü'ne ait depo, ahır ve oto yıkama servisi bulunmaktadır.

Hagios Yanis Kilisesi

Bornova’dan Manisa’ya giden yolda Penelope Sofianopoulo tarafından, aynı şahsın evinin karşısına Agios Yani tu Prodromu (St. John Baptist) adıyla mimar Demosthene Apostolidi’ye küçük bir kilise yaptırılmıştır. Konut tipinde bir kilisedir. İçinde şifa verdiğine inanılan ikonalar bulunmaktaydı. 1922’de yıkılmıştır. Tam yeri bilinmemekte ve kalıntısı bulunmamaktadır. Eski Bornova yolundan kasıt, Canım Öğretmenim Parkı ve İZSU civarı olmalıdır çünkü eski yol buradan geçiyordu.

Hagia Helena Kilisesi

Rumlar tarafından Pınarbaşı'nda, 1832 yılında Azize Helena Kilisesi inşa edilmiş ve bu kilisenin avlusunda bir de Rum okulu inşa edilmiştir. Şu anda bu kiliseden ve Rum okulundan hiçbir iz kalmamıştır. (1800’lü yılların sonunda Pınarbaşı köyünde 250 Rum, 150 Türk, 100 Yahudi ailesinin yaşamakta olduğu bilinmektedir.)

Kokluca Panagia (Meryem Ana) Kilisesi

Kokluca (Altındağ) 1922 yılı öncesinde 100 aileden (başka bir kaynakta 3000 kişinin yaşadığı yazılı) oluşan bir Rum köyüydü. On dokuzuncu asırda köyde su sıkıntısı yaşanmasına rağmen, köy sakinleri köylerine rahatça su getirebilecekleri bir bütçeyle büyük bir çan kulesi yapmayı yeğlemişlerdir. Meryem Ana adına yapılan bu kilise günümüze ulaşmasa da, o zamanki gezginler tarafından güzel bir kilise olarak vasıflandırılmıştır.

Kokluca Panagia Kilisesi - 1880
1880, Bornova'ya bağlı Kokluca'daki Panagia Kilisesi'nin çan kulesi

Timios Stavros Kilisesi

Doğanlar'daki küçük bir Rum cemaate hizmet vermiş olan bu kilisenin inşaatı 1866'da tamamlanmıştır. Tarımla uğraşan az bir nüfus için yapılmış ve gösterişten uzak, taşra kilisesi tipindedir. Kutsal Haç adını taşıyan bu küçük kilise uzun süre bir süre marangozhane olarak, sonra da Doğanlar Spor Kulübü tarafından kullanılmıştır. İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından kültür merkezi yapılması planlanmakta ise de, şu an harap bir durumdadır.

Bornova Doğanlar Kutsal Haç Kilisesi'nin kalıntısı
Bornova'ya bağlı Doğanlar köyündeki Kutsal Haç Kilisesi'nin kalıntısı

Hagia Haralambos Kilisesi

Bornova'nın güneydoğusunda, bugün Hacılarkırı olarak tabir edilen bölgede Türk, Rum ve az sayıda Yahudi'nin yaşadığı yaklaşık 250 haneli bir köy bulunuyordu. Hacılar köyünde Türk ve Rum nüfus eşitti. Levantenler burayı sayfiye yeri ve avlak olarak kullanıyordu. Burada Kraemer Ailesi'ne ait bir av köşkü bulunuyordu. Köyde Rumlara ait Aziz Haralambos Kilisesi adında büyük bir kilise bulunuyordu. 1843 tarihinde eski bir kilisenin üzerine inşa edilmişti. Köy ve kilise 1922’de tamamen yıkılmıştır. Köyün arazisinde bugün askeri birlik bulunmaktadır.

Bornova St. Mary Magdalena Anglikan Kilisesi
Bornova St. Mary Magdalena Anglikan Kilisesi


Yorumlar - Yorum Yaz