Osmanlı Arması

OSMANLI ARMASI

 Osmanlı Arması - Osmanlı Sembolü

18 Ocak 2012, Çarşamba

Internet'teki araştırmalarımda; benzer yayınlarda, resim/altyazı uyumsuzluğu, eksiklikler, fazlalıklar, bozuk görüntü vb. durumlar tespit ettiğim için bu düzenlemeyi yaptım. Diğer yayınlarda, a) Tuğranın altındaki Arapça yazılı hilal, b) Güneş üzerindeki mızraklardan biri, c) Çiçek-gül motifi nedense numaralandırma dışı tutularak toplam 30 sembol olduğu belirtilmiştir. Buradaki düzenlememe göre ise 33 arma sembolü bulunmaktadır. Umarım hata yoktur ve ilgilenenlere faydalı olur. Temel özellikleri hemen hemen aynı olmakla birlikte, farklı renk ve fonlarda yapılmış armalarla karşılaşılmaktadır.

 Osmanlı Arması - Osmanlı Sembolü

Armadaki Sembollerin Karşılıkları

1.     Tuğranın etrafındaki güneş motifi

12.  Kuran-ı Kerim ve Kanunname

23.  Bozdoğan

2.    Tuğra

13.  Çiçek figürleri

24.  Şefkat Nişanı

3.    Yeşil hilal

14.  Nişan-ı Âl-i İmtiyaz

25.  Top gülleleri

4.    Sorguç

15.  Çapa

26.  Kılıç

5.    Mızrak

16.  Bereket boynuzu

27.  Top

6.    Hilafet Sancağı

17.  Nişan-ı Osmanî

28.  Tören kılıcı

7.    Tüfek

18.  Tirkeş ve meşale

29.  Mızrak

8.    Tek taraflı teber

19.  Nişan-ı İftihar

30.  Çift taraflı teber

9.    Toplu tabanca

20.  Osmanlı Sancağı

31.  Tek taraflı teber

10.  Asa ve şeşper

21.  Mecidî Nişanı

32.  Ok

11.   Terazi

22.  Borazan

33.  Kalkan

Arma kimlik bilgilerine sahip bir işarettir. Resim, şekil, harf ve sayılardan meydana gelir. Devletlerin, hanedanların, eyaletlerin, şehirlerin vs. sembolü vazifesini haizdir. Osmanlı devletinin arması da böyledir.

Osmanlı Armasındaki Sembollerin En Üstten Başlayarak Sıralanması

En tepede bir güneş şekli ve onu çevreleyen güneş ışıkları [1] vardır. Güneş padişahın sembolüdür. Güneş şeklinin ortasında armanın ait olduğu dönemin hükümdarının tuğrası [2] yer alır. Onun altındaki yukarıya bakan yeşil hilalin [3] üzerinde Arapça olarak "Osmanlı devletinin hükümdarı ... Han, Allah’ın muvaffak kılmasına ve yardımına muhtaçtır ve bu sayede hüküm sürer." yazılıdır. Onun altında, armanın tam göbeğine gelecek şekilde aynalıklı kalkan motifi [33] vardır. Kalkanın ortasında stilize edilmiş güneş motifi [33] vardır. Rivayete göre kalkandaki 12 yıldız burçları temsil eder ve güneş bu burçlar üzerinde hareket eder (Bu yıldızların sayısı çoğu zaman 12 adet ile sınırlandırılmıştır). Böylece Osmanlı kâinatın merkezine yerleştirilmiş olur. Kalkanın hemen üzerinde devletin kurucusu Osman Gazi'yi temsil eden bir sorguçlu serpuş [4] vardır ki Osmanlıların köklerine ne kadar bağlı olduğunu anlatır. Kalkanın sağ yanında kırmızı renkli Osmanlı sancağı [20] yer alır. Osmanlı sancağının karşısında yeşil renkli hilafet sancağı [6] bulunur. Hilafet sancağının asıl rengi siyah iken, arma üzerinde her zaman yeşil renkte gösterilmiş ve bazen de üzerine üç hilal kondurulmuştur.

Osmanlı Sancağı Tarafındaki Şekiller

Sancağın üzerinde bir ok [32] vardır. Sancak aleminin altında baltacılar ocağının kullandığı tek ve çift yüzlü iki teber (balta) [30-31] bulunur. (Çift taraflı teber orduda üst düzey görevliler tarafından üstünlük sembolü olarak kullanılmıştır.) Sonra mızrak [29] ve altında el siperlikli tören kılıcı [28] vardır. Mızrak [5] son dönem mızraklı süvari alaylarını temsil eder. Sonrasında ağızdan dolma bir top [27] ve altında savaş kılıcı [26] yer alır. Top topçu ocaklarını temsil eder. El siperlikli tören kılıcı [28] klasik Türk kılıcı olmayıp, o devirdeki subaylar tarafından kullanılırdı. Hemen altında bozdoğan (gürz) [23] vardır. Top ile bozdoğanı sancaktan ayıran boynuzdan yapılan boru (borazan) [22] ise savaş ilanını ve sonra da mehterhaneyi temsil eder. Modern mızıka takımının kullandığı çalgı aletidir.

Hilafet Sancağı Tarafındaki Semboller

Sancak aleminin altında süngü takılmış bir tüfek [7], altında tek yüzlü teber [8], sonra toplu tabanca [9] ve topuz başlı asa [10] mevcuttur. Süngülü tüfek Nizam-ı Cedit ile birlikte Osmanlı ordusunun asıl silahı olmuştur. Asa ve şeşperin [10] kenarına asılı olan terazi [11] adaleti temsil eder. Şeşper (6 dilimli topuz) asalet ve üstünlüğü, asa ise Hazreti Musa'nın asasını temsil eder. Terazi iki kitabın üzerine oturtulmuştur; bu kitaplardan üstteki Kuran-ı Kerim, alttaki ise Osmanlı kanunlarının kitabıdır [12]. Hilafet sancağının altındaki çiçek şekilleri [13] Osmanlının estetik yönünü gösterir. Buket arasındaki güller hilafet sancağı üzerinde manevi ilhamlar sebebiyle bulundurulur. Buketin hemen altında bir çapa (gemi demiri) [15] yer alır ve Osmanlı denizciliğinin sembolüdür. Arma göbeğindeki kalkanın hemen alt yanında dik duran bir borazan [16] mızıka takımını, onun altında çaprazlama duran tirkeş (ok kuburu, sadak) ile meşale [18] de gece donanmalarını ve ok müsabakalarını hatırlatır. Armanın alt tarafını boydan boya süsleyen inci defne yaprakları ve çiçek motifleri arasından beş madalya sarkar. Bu madalyaların isimleri şöyledir: İmtiyaz nişanı (devlet adına faydalı işlerde bulunmuş ilim adamları, idareci ve askerlere verilen nişan), mecidî nişanı, iftihar nişanı, Osmanlı nişanı (Sultan Abdülaziz tarafından 1862'de ihdas edilen, devlet hizmetinde üstün başarı sağlayanlara verilen nişan) ve şefkat nişanı (1878'de İkinci Abdülhamit tarafından ihdas edilen, savaş zamanında, büyük afetlerde devlete, millete hizmet eden kadınlara verilen nişan).

Osmanlı Armasının Ortaya Çıkışı

Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi öğretim üyesi Yrd. Doç. Dr. Selman Can, Osmanlı Devleti'nin sembolü haline gelen "Osmanlı arması" fikrinin İngiltere Kraliçesi Victoria'dan çıktığını iddia etmiştir. Osmanlı'da arma geleneğinin bulunmadığını belirten Can, Kraliçe Victoria'nın 19'uncu yüzyılda arma tasarımı yaptırarak, Sultan Abdülmecid'e hediye ettiğini söylemektedir. Osmanlı arşivlerinde araştırmalar yapan Selman Can, tepesinde güneş, hükümdarın tuğrası, Osmanlı sancağı, adaleti temsil eden terazi, Kur'an-ı Kerim gibi birçok sembollerle Osmanlıyı anlatan armanın İngilizler tarafından yapıldığını ifade etmiştir.

Selman Can, arma fikrinin Osmanlı ile Rusya arasındaki Kırım Savaşı sırasında ortaya çıktığını anlatıyor. Can'ın verdiği bilgiye göre, bu dönemde İngiltere Osmanlı ile yakın ilişkiler kurmaya çalışıyordu. Fransa'nın Sultan Abdülmecit'e verdiği Lejyon Nişanı İngiltere'yi harekete geçirdi. İngiltere kraliçesi Victoria, Fransa'nın verdiği nişana karşılık Kasım 1856'da Osmanlı sultanına Dizbağı Nişanı takdim etti. Ancak 1346'da Kral Üçüncü Edward tarafından ortaya çıkarılan dizbağı nişanının geleneğinde şöyle bir uygulama vardı: Nişanı alan kişi ya da hükümdarların armaları Londra'da Windsor Sarayı'nda bulunan Saint George Kilisesi'nin duvarında asılmaktaydı. Ancak Osmanlı padişahının arması mevcut değildi. Bunun üzerine Kraliçe Victoria, Prens Charles Young ismindeki arma uzmanını Osmanlı devleti için arma tasarlamak üzere görevlendirdi. İstanbul'a gelerek araştırmalarda bulunan Young'a Etyen Pizani isminde Ermeni asıllı bir tercüman yardımcı oldu. İngiliz tasarımcı padişahlık alameti olan saltanat kavuğunu, sorgucu, ay-yıldızlı sancağı ve tuğrayı ön plana çıkararak bir arma hazırladı. Bir yılda hazırlanan arma Osmanlı devletinin Londra sefiri Yunan asıllı Kostaki'ye teslim edildi. Kostaki tarafından İstanbul'a gönderilen armanın çizimlerini Sultan Abdülmecit de beğendi. Bu şekilde ortaya çıkan Osmanlı devleti arması İngiltere'nin Saint George Kilisesi'ndeki yerini aldı. Kraliçe Victoria'nın Charles Young'a tasarlattığı arma Sultan İkinci Abdülhamit döneminde terazi ve silahlar eklenerek son şekline kavuştu.

 Osmanlı Arması - Osmanlı Sembolü

Merhum Necip Fazıl Kısakürek 1954'lü yıllarda çıkardığı Büyük Doğu mecmuasının bir sayısının kapağında yukarıdaki Osmanlı arması işlemeli sanat eseri bir kumaş resmini yayınlayınca "padişahlık propagandası yapmak" gibi saçma bir gerekçe ile derginin o sayısı toplatılmış ve kendisi de suçlanarak mahkemeye sevk edilmiştir. Necip Fazıl mahkemede kendisini suçlayan savcıya gayet ibretli bir şekilde "İçinde adalet işlerine bakılan bu binanın tepesinde aynı Osmanlı arması var. Siz de mi padişahlık propagandası yapıyorsunuz?" diye haykırmıştır.

Aşağıdaki fotoğraf, Topkapı Sarayı Harem girişinde köşeye yerleştirilmiş bir armadır. Tuğra İkinci Abdülhamit Han'a aittir. Bu da eserin 1876-1909 yılları arasında yapıldığını göstermektedir. Osmanlı arması 18'inci asır sonlarında meydana gelmeye başlayıp, İkinci Abdülhamit Han devrinde karakteristik özelliklerini kazanmıştır. Bu devirde devletin unsurlarını armaya yerleştirme fikri ön plana çıkmıştı. Armalar çok farklı fonlarda olabilmekle beraber, temel özellikleri hemen hemen aynıdır; saltanat ve orduyu temsil eden motifler kullanılmıştır. Şimdi fotoğrafı inceleyelim.

Osmanlı Arması - Osmanlı Sembolü 

1. Tuğranın etrafındaki güneş motifi
Padişahın güneşe benzetilmesinden ileri gelir.

11. Top
Topçu ocaklarını temsil eder.

21. Asa ve şeşper (altı dilimli topuz)
Şeşper: Asalet ve üstünlüğü remzeder.
Asa: Hz. Musa'nın asasını remzeder.

2. Padişah tuğrası (Buradaki, İkinci Abdülhamit Han'ın tuğrasıdır.)

12. Kılıç
Geleneksel Türk kılıcı

22. Toplu tabanca
1840'dan itibaren bütün subayların kullandığı silahtı. Osmanlı ordusunun modernize edildiğini remzeden bir motiftir.

3. Sorguçlu serpuş
Osman Gazi'yi ve Osmanlı tahtını temsil eder.

13. Top gülleleri

23. Kılıç

4. Kalkan
Ortasında stilize edilmiş bir güneş motifi var. 12 yıldız: Rivayete göre bu 12 yıldız 12 burcu temsil eder. Güneş bu burçlar üzerinde hareket eder. Böylece Osmanlı kâinatın merkezi addedilmiştir. Başka bir rivayete göre Osmanlının 12 eyaletini temsil eder.

14. Borazan
Modern mızıka takımının kullandığı çalgı aletidir.

24. Çift taraflı teber

5. Osmanlı sancağı

15. Yay

25. Süngülü tüfek

6. Mızrak
Son dönem mızraklı süvari alaylarını remzeder.

16. Çapa
Osmanlı denizciliğini temsil eder.

26. Şefkat Nişanı
1878'de İkinci Abdülhamit Han tarafından ihdas edilmiş olup; savaş zamanında, büyük afetlerde devlete, millete hizmet eden kadınlara verilirdi.

7. Tek taraflı teber (balta)
Tören silahıdır.

17. Bereket boynuzu
Bu boynuzun Osmanlı kültürüyle alakası yoktur. Armayı tasarlayan kişi azınlıklardan biri veya bir Avrupalı olsa gerektir. Osmanlı topraklarını temsil ettiği rivayet edilir.

27. Mecidî Nişanı
Beş ayrı derecesi vardır ki kişinin başarıları arttıkça bir üst derecesi verilirdi. Üst derece verilince alt derece geri alınırdı. Savaşlarda üstün başarı gösteren askerlere verilirdi.

8. Çift taraflı teber
Orduda üst düzey görevliler tarafından üstünlük sembolü olarak kullanılmıştır.

18. Hilafet sancağı (yeşille remzedilmiş)

28. Nişan-ı İftihar
Sultan Abdülmecit döneminde ihdas edilmiştir. Üst düzey devlet hizmetlileri ve askerlere verilirdi.

9. Mızrak

19. Üstte Kur’an-ı Kerim, altta Kanunnameler (Böylece devletin adaletinin Osmanlı yazılı kanunları ve şeriat ile sağlandığı remzedilmiş)

29. Nişan-ı Osmanî
Sultan Abdülaziz Han tarafından 1862'de ihdas edilmiş olup, devlet hizmetinde üstün başarı sağlayanlara verilirdi.

10. El siperlikli tören kılıcı
Bu kılıç klasik Türk kılıcı olmayıp, o devirdeki subaylar tarafından kullanılırdı.

20. Terazi
Şeşper ve asaya asılıdır. Adaleti temsil eder.

30. Nişan-ı Âl-i İmtiyaz
Devlet adına faydalı işlerde bulunmuş ilim adamları, idareci ve askerlere verilmek üzere 1876'da İkinci Abdülhamit Han tarafından ihdas edilmiştir.


Yorumlar - Yorum Yaz