Eski İzmir'de Sosyal Kurumlar

ESKİ İZMİR'DE SOSYAL KURUMLAR

 Mehmet Emin Elmacı

Bu yazıdaki bilgiler 1949 tarihinde kaleme alınmış olup, Yrd. Doç. Dr. Mehmet Emin Elmacı'nın derleme-düzenlemesiyle ortaya çıkmıştır.

 Osmanlı dönemi İzmir Saat Kulesi

4 Aralık 2015, Cuma

KIZILAY

İzmir şehrini bütün vakayii ve insanları ile mütalaa ederken sosyal dernekleri ve bunların başında Kızılay'ı hatırlamamak imkansızdır. Son 25 yıl içinde İzmir ilinin geçirdiği birçok zelzele, su baskını ve afet önünde Kızılay daima bir nöbet eri olarak iş başında görünmesini bildi. Zelzele bölgelerinde daha duvarlar sallanırken vatandaş Kızılay'ı bütün gücü ve kudreti ile yanı başında buldu. Köyler suların altında yüzerken Kızılay felaket mıntıkalarında açıkta kalanlara yer, aç kalanlara gıda, hastalananlara doktor ve ilaç verdi. İkinci Cihan Harbi'nde askere gidenler veya çoluk çocuklarını şehirde bırakanlar, Kızılay'ın şefkatinden mümkün mertebe faydalandılar.

Türkiye'de 1868 yılında Hilal-i Ahmer adıyla kurulan Kızılay'ın İzmir'de kuruluşu 1911 yılında Yusuf Latif Efendi başkanlığında oldu, 1923-1924 devresinde Mustafa Enver Bey tarafından tamamlandı. Mustafa Enver Bey birinci reis olmakla beraber, 1924-1925 arasında ikinci reis Hüsnü Bey'in Kızılay'ı gayet faal bir şekilde idare ettiği göze çarpar. 1928 Torbalı zelzelesinde Kızılay'ın unutulmaz yardımları bu şehrin tarihinde altın harflerle yazılacak bir sayfadır. Aynı şekilde 1930 seylabında yine Kızılay kendisinden umulan vazifeyi fazlası ile ifa etti.

Hüsnü Bey'in başkanlıktan yanlış bir görüş neticesi istifaya davet edilmesi ile Sezai Göker Kızılay başkanlığını deruhte etti. Ondan sonra da Cevdet Fuat Özyar başkanlık vazifesini uzun yıllar şerefle ifa etti. Cevdet Fuat Bey'in başkanlık devri İzmir Kızılay'ı için değerli hizmetlerle geçmiş bir devredir. Bu devrede Kızılay şefkatli sinesinde bir çok vatandaşları barındırdı ve yardımda bulundu.

Cevdet Fuat Özyar'ın ufulünden sonra Kızılay başkanlığını deruhte eden Bahaettin Nasuh Yörük 11 yıldan beri bu vazifeyi taktire layık bir şekilde ifa etti. Bilhassa İkinci Cihan Harbi yıllarında Kızılay İzmir şehrinin en büyük dayanaklarından biri oldu. Savaşa giden varlıksız vatandaşlar Kızılay'ın şefkatinden faydalandılar. Harp yıllarında maişet darlığı başlayınca şehrin 10 yerinde açılan Kızılay aşevleri her gün binlerce yuvanın yemeğini temin etti. Bundan başka yine harp yıllarında savaşan milletlerin harp esirlerine sık sık yiyecek kolileri gönderdi. İzmir'de yapılan İngiliz-İtalyan esir mübadelesinde pek büyük hizmetlerde bulundu. 21 Eylül 1939'daki Dikili zelzele felaketi ile son Çeşme ve Karaburun hareket-i arzında yine Kızılay'ımız vazifesini tam bir mükemmeliyetle yaptı.

 Hilal-i Ahmer - Hilali Ahmer- Kızılay

Kızılay Derneği İzmir Şubesi 14 kişilik bir kurul ve bunlar arasından ayrılan beş kişilik bir yönetim kurulu tarafından idare edilmekte ve işler yürütülmektedir. Şube kurulu aşağıdaki zatlardan ibarettir.

    • Bahattin N. Yörük (başkan)

    • Sami Kulakçı (başkan vekili)

    • Osman Turgay (muhasip)

    • Mustafa Haydar Nazlı (veznedar)

    • Lütfi Akçin (katip)

    • Osman Yunus

    • Cevdet Saraçoğlu

    • Muhsin Ergüven

    • Raşit Özsaruhan

    • Selahattin Sanver

    • Kazım Gürel

    • İbrahim Özdel

    • Sabire Salt

    • Hasan Fehmi Sertel

    • Necmettin Mısırlıoğlu


TÜRK HAVA KURUMU

Göklerimizi en modern vasıtalarla cihazlandırmak maksadı ile kurulan T.H.K. büyük gayesini tahakkuk ettirme yolunda kuvvetli adımlar attı. Uzun yıllardan beri İzmir halkının büyük yardımları ile kahraman ordumuza birçok uçaklar hediye etti. Bu kurum şimdi memlekette sivil havacılığı teşvik etmekte, gençlerin aero-kulüpler açmasını arkalamaktadır. Kurumun İzmir başkanı Anadolu gazetesinden İbrahim Özdel, müdürü Şevki Demir'dir.

Hava kurumunun İzmir ilinde en çalışkan şubesi Ödemiş'tedir. Ödemiş şubesi, teşkilatını ilçenin bütün köylerine kadar uzatarak, halkın ilgisini çekmiş ve yardımlarına mazhar olmuştur. Ödemiş ilçesi T.H.K. şubesinden kuruma temin ettiği senelik gelir, 50 ilimizden daha önde ve daha kalabalıktır. Kurumun Kuşadası, Bergama, Tire, Bayındır, Torbalı, Menemen ve Urla şubeleri de çok hareketli bir durumdadır.


VEREM SAVAŞ DERNEĞİ

Veremin afet haline geldiği bu devirde bütün memleketlerde veremle savaşmak için teşekküller faaliyete geçirilmektedir. Uzun yıllar önce İzmir'de faaliyete geçen Veremle Savaş Cemiyeti İzmir'in sinesinde büyük tekamüller gösterdi. Bir zamanlar Behçet Uz'un ve Mithat Orel'in başkanlık ettiği bu cemiyetin şimdiki başkanı Ali Halim Bayer'dir.

Ali Halim Bayer Verem Savaş Derneği'nin idare mekanizmasını eline aldıktan sonra, bu derneğin çehresi kamilen denecek şekilde değişti. Bayer İzmir'de bilhassa işçiler arasında veremin nasıl bir afet halinde devam ederek hanımanlar söndürdüğünü büyük bir vuzuhla görebilmişti. Sağlık Bakanlığı ile yaptığı devamlı temaslar sonunda derneğe yardımlar sağlayarak Buca Verem Sanatoryumunu meydana getirdi. Bugün İzmir'in sinesinde en modern ve ihtiyaca cevap verir bir hastane olarak çalışan Buca Verem Sanatoryumu her yıl yüzlerce hastaya sağlığını vermekte ve muhitte büyük hizmetler ifa etmektedir.

Bayer derneğin bu şehir halkına büyük hizmetlerinden biri olan Yamanlar kampını muntazam tesislerle mükemmel bir hale getirdi. Her yıl yüzlerce kişi bu kamptan faydalanmaktadır.

Derneğin Beyler Sokağı'ndaki dispanseri de İzmir'in güvendiği sağlık müesseselerinden biridir.


ÇOCUK ESİRGEME KURUMU

İzmir Çocuk Esirgeme kurumu, İzmir'de fakir ve varlıksız ailelerin çocuklarını esirgeyen bir hayır kurumu olarak yerleşti. Bu kurumun İzmir'de ilk müessisi Hacı Hasanzade Ethem Bey'dir. Bu zat tesis zamanında kuruma büyük gelir kapıları buldu. Açılan süt damlası müessesesi muhitte faydalı hizmetlerde bulunduktan sonra kapandı.

Çocuk Esirgeme Kurumu ikinci kalkınma tecrübesini 1943 yılında yaptı. Kurumun başkanlığını deruhte eden Halim Alanyalı ve arkadaşları İzmir'de müteaddit bakım evleri açarak, işlerine giden annelerin emanet ettikleri yavrulara akşama kadar bakım ve gıda yardımında bulunuldu.

Kurumun şimdiki başkanı Şekip İnal, hamle yapmasını bilen bir idare kurulunun başında, bu kurumun faaliyetinde müessir olmaktadır. Çocuk davasını bütün branşları ile ele almış bulunan bu kurum muhtelif bakımevlerinde 300'e yakın çocuğu himaye etmekte, dispanserlerinde hastalanan yavruların tedavi ve ilaçlarını vermektedir. Kurumun idare kurulunda İsmail Hakkı Ulukartal gibi hamiyetli bir sima da büyük gayret sarf etmektedir.


DİĞER HAYIR CEMİYETLERİ

İzmir'de bunlardan başka Çocuk Sevenler Kurumu, çok geniş anlamda sosyal hizmetler ifade eden Yardım Sevenler Kurumu, Kadınları Himaye Kurumu faaliyet halindedir.


Yorumlar - Yorum Yaz